Sturen op cultuur en gedrag in eigenwijze organisaties

Sturen op cultuur en gedrag stond centraal tijdens een bijeenkomst die PwC onlangs organiseerde met Staatsbosbeheer. Te gast waren een tiental vertegenwoordigers van ZBO's die ook partner zijn van de Rijksbrede Benchmark Groep.

Symbolen en beslissingen

De cultuur van organisaties ligt vast in de structuren en systemen van bedrijven en organisaties, bijvoorbeeld  hun regels en beloningsbeleid, maar evenzeer in symbolen en beslissingen, zegt Bik, die bij PwC verantwoordelijk is voor de Behavorial en Cultural Governance-praktijk. Menselijk gedrag wordt niet zozeer gedreven door regels en voorschriften, maar veel meer door wat zij denken wat écht gewaardeerd wordt binnen organisaties. Dus als organisaties claimen de klant centraal te zetten, maar vooral het behalen van een grote omzet belonen, zullen hun medewerkers zich daar dan ook vooral op richten. ‘Als er wat mis gaat, zie je dat de eerste reflex van organisaties is meer regels en codes in te voeren,’ aldus Bik. ‘Maar het is veel effectiever om juist te sturen op de soft controls, op de kernwaarden. ‘Walk the talk’ is een uitdrukking die hij gebruikt. ‘Een cultuur bouw je niet door wat je zegt, maar vooral door wat je doet.’ Voorbeelden heeft hij genoeg: ‘Wat zegt het over de belangstelling voor een onderwerp als het elke keer van de vergaderagenda af valt?’

Gemakkelijker met broodroosters

Het onderwerp cultuur en gedrag is actueel voor ZBO’s, zo blijkt aan tafel. De organisaties worden nauwgezet en zeer kritisch gevolgd door de publieke opinie en dus door de politiek. Recente incidenten en schandalen bij instellingen in de gezondheidszorg en ziekenhuizen bijvoorbeeld zijn breed uitgemeten. ‘Ik vraag me wel eens af waarom mensen naar de pers stappen met misstanden,’ zegt een deelnemer. ‘Overal zijn protocollen en klachtencommissies en kennelijk wordt daar niet gebruik van gemaakt. Dat is toch ook cultuur?’
Er is nog iets dat opvalt in de uitspraken: de werknemers van deze (semi)overheidsorganisaties zijn vaak zeer betrokken bij hun werk en het doel van de organisatie. En juist dat maakt de aansturing niet altijd gemakkelijk. ‘Ik denk wel eens dat het gemakkelijker zou zijn als we broodroosters maakten. Maar wij doen mooie dingen voor een mooi doel, en worden daar ook voor benaderd. Daardoor bestaat de neiging om overal “ja” op te zeggen.’

Een uitgebreid verslag is via de link hiernaast te downloaden.