Eerder onderzoek van PricewaterhouseCoopers (PwC) heeft duidelijk gemaakt dat de resultaten over 2008 van opvallend veel ziekenhuizen positief zijn. Het aantal ziekenhuizen met een verlies is flink gedaald ten opzichte van 2007 en alle UMC's draaiden positief in 2008.

Wat uit de resultaten echter niet direct blijkt, is dat sommige ziekenhuizen operationeel jaar op jaar negatief of rond nul draaien. Het verschil betreft vooral nagekomen nacalculatiebaten en andere incidentele baten. Ook de nieuwe verslaggeving over het vastgoed leverde in 2008 veelal een positief effect op in het resultaat, door de middelen voor instandhouding. PwC verwacht dat dit jaar veel meer zichtbaar zal zijn wat het werkelijke resultaat is, omdat de ‘pijplijn’ van nog te verwerken nacalculaties (door de Nederlandse Zorgautoriteit) nu snel afnemen.

Werkkapitaal

Sectorbreed laten de jaarrekeningen 2008 een sterk negatief werkkapitaal zien. Er bestaan nog zeer forse terugbetalingsverplichtingen aan zorgverzekeraars bij veel ziekenhuizen. Dit betreft vele tientallen miljoenen per ziekenhuis; totaal beloopt dit circa twee miljard euro. Dit moet worden gefinancierd uit liquide middelen, maar vooral uit nieuw bankkrediet. En dat op een moment dat banken steeds kritischer kijken naar de ziekenhuizen. Na deze zomer moeten grote bedragen worden terugbetaald.

Sommige ziekenhuizen hebben de afgelopen jaren de vermogenspositie verbeterd door activa te waarderen op actuele waarde. Vooral activa die niet door de overheid zijn bekostigd. Grondposities en zelfs bezit in landerijen komen voor. De zichtbare vermogens van ziekenhuizen en UMC's zijn in 2008 ook versterkt met egalisatiereserves van vooruit ontvangen kapitaallasten.

Verschuivingen

Voorheen stonden deze buiten het eigen vermogen in de balans. Deze boekhoudkundige verschuivingen verhogen weliswaar optisch de financiële weerbaarheid van ziekenhuizen, maar hebben materieel weinig effect. Bij UMC's is dit beeld nog sterker doordat hier ook aanzienlijke delen van door het ministerie van OCW gefinancierde egalisatiereserves aan het eigen vermogen zijn toegevoegd.

Onzekerheden

Het eigen vermogen mag dan zijn gegroeid door de overboeking van de egalisatierekeningen, de onzekerheden over de boekwaarde van het vastgoed en in de exploitatie zijn veel sneller toegenomen. Waar voorheen de kapitaallasten afzonderlijk werden bekostigd en er dus geen boekwaarderisico’s bestaan, dienen ziekenhuizen de kapitaalslasten nu terug te gaan verdienen uit de integrale tarieven voor zorgproducten. Dit geldt echter nog niet voor alle zorgproducten en ook is de hoogte van de tarieven onduidelijk. Dit maakt het onzeker of de boekwaarde kan worden terugverdiend. Als de realiseerbare waarde lager is dan de boekwaarde zou een afboeking moeten plaatsvinden.

De regelingen ter compensatie van dergelijke verliezen zijn echter ook niet duidelijk. De hardheidsclausule is door de NZa nog niet definitief uitgewerkt.

Waardevermindering

Waar eind 2008 nog kon worden volstaan met een risicoanalyse en vermelding van de boekwaarderisico’s, dient eind dit jaar in de jaarrekeningen een afboeking plaats te vinden tot de berekende realiseerbare waarde van het vastgoed. De verwachting is dat dit in minimaal vijftien ziekenhuizen leidt tot substantiële waardeverminderingen. Eind 2008 hebben enkele ziekenhuizen vooruitlopend hierop al een afboeking toegepast. Veelal gevolgd door het opnemen van een gelijk bedrag aan vorderingen op het ministerie van VWS. Dit zou de waarde van de hardheidclausule en nadeelcompensatie weergeven. De vraag is of deze vordering inbaar is. Het maakt zeker ook duidelijk hoe slecht sommige ziekenhuizen ervoor staan.

Grote gevolgen

Ziekenhuizen worstelen met jaarverslaggeving over hun vastgoed en de toets van de bedrijfswaarde houdt de gemoederen bezig. Banken en waarborgfonds zijn, gegeven de risico's en onzekerheden in de sector, terughoudend. Moet er een afwaardering plaatsvinden, gegeven de terugverdiencapaciteit van het vastgoed van ziekenhuizen? Is de verwachte levensduur als basis voor de afschrijvingen van het vastgoed wel reëel? Veel problematiek zal pas dit jaar in volle omvang zichtbaar worden en kan heel grote gevolgen hebben voor de vermogensposities van de ziekenhuizen.