Omzet grote bouwbedrijven lichtpunt in donkere tijden

Lees het gehele Cobouw-artikel:

De 14 grootste bouwbedrijven zijn er toch in geslaagd de omzet in 2011 met 5 procent en het netto resultaat met 9 procent te laten toenemen. Dit komt vooral door de lange doorlooptijd van de projecten en de voorraad van vastgoedproducten bij lopende projecten (de zogenaamde ‘varkenscyclus’). Toch is de crisis al wel zichtbaar in de cijfers. Voor de financiering van de bedrijfsactiviteiten was 30 procent meer vreemd vermogen nodig dan twee jaar geleden en de gezamenlijke orderportefeuille neemt af.

Halfjaarcijfers 2012

Het sentiment in de markt is niet goed. De economische recessie duurt voort. De huizencijfers laten een dalende trend zien. In de halfjaarcijfers van de beursgenoteerde bouwondernemingen valt op dat de bedrijfscijfers 2012 sterk lijden onder economische achteruitgang. Over het eerste halfjaar van 2012 werd een totaal verlies van 160 miljoen euro gerapporteerd (eerste halfjaar 2011 nog 166 miljoen euro winst). Een groot deel van deze daling komt door het afwaarderen van grondbanken en overige vastgoed activiteiten.

Een uitzichtloze situatie?

De crisis treft de bouw keihard, maar biedt ook kansen voor ondernemers die bereid zijn het roer om te gooien. Die teneur klinkt duidelijk door in de onlangs verschenen, jaarlijkse Bouw Performance meting van PwC. ‘Er liggen grote uitdagingen op het gebied van duurzaamheid, risicomanagement, ketenintegratie en innovatieve samenwerkingsverbanden met opdrachtgevers.’

De crisis en de slechte situatie in de bouw drukken hun stempel op de performance-meting. Hoewel Nederland zich volgens recente CBS-cijfers officieel niet meer in een recessie bevindt, blijft de situatie ernstig. ‘Herstel zit er dit jaar en komend jaar niet in en voor de periode tot 2017 wordt hooguit een lichte groei verwacht’, zegt Edmond Verstraete, voorzitter van de Sectorgroep Bouw van PwC.

‘De bestedingen staan onder druk door de perikelen rond de euro, dalende huizenprijzen, lagere pensioenen, hogere belastingen en stijgende kosten voor energie en zorg. De woningbouw daalt, de vastgoedsector kampt met structurele overcapaciteit en de GWW-investeringen stagneren door de overheidsbezuinigingen. Met als gevolg dat het aantal faillissementen van bouwbedrijven en de werkloosheid onder bouwvakkers nu hoger zijn dan ooit.’

Bestrijding faalkosten

Ondanks alle misère ziet Verstraete voor de bouw voldoende kansen. Het performance-rapport gaat daar uitgebreid op in. ‘Neem de bestrijding van faalkosten. Op dit punt worden allerlei succesvolle activiteiten ontplooid, zoals ketenintegratie en samenwerking in bouwteams, waardoor het bouwproces efficiënter verloopt en fouten worden voorkomen. Als de hoofdaannemer niet alleen zijn eigen organisatie op orde heeft, maar vooral ook intensief samenwerkt met andere partijen in de bouwkolom, kunnen knelpunten vroegtijdig worden opgelost.”

Risicomanagement onderdeel bedrijfsvoering

Dat effect kan volgens Verstraete worden versterkt door risicomanagement onderdeel van de bedrijfsvoering te maken. ‘Door integratie van prestatie- en risicomanagement krijgt een ondernemer tot in detail inzicht in hoe zijn bedrijf presteert. Zodoende verbeteren de resultaten, de stabiliteit en het vertrouwen in de onderneming.’

Nieuwe trend fusies en overnames

Uit onderzoek van PwC is een nieuwe trend op de fusie- en overnamemarkt naar voren gekomen. Gezonde bedrijven uit alle sectoren van het bedrijfsleven grijpen de crisis aan om op overnamepad te gaan. ‘Een opvallende ontwikkeling’, aldus Erik Franzen, lid van het bouwteam van PwC en mede auteur van de performance meting. ‘Dit omdat die markt door het huidige financieringsklimaat flink onder druk staat.’

Toch verwachten veel ondernemers een ander bedrijf over te nemen. Zij zien uitgelezen kansen om zwakkere broeders met financiële problemen te kopen. Volgens Franzen is het ‘zeer wel denkbaar’ dat deze trend naar de bouw overslaat.

‘Bouwbedrijven met een sterke kaspositie hebben juist nu de kans om toe te slaan. Bij veel aannemers is het water tot aan de lippen gestegen. Een overname door een kapitaalkrachtige partner kan dan een mogelijkheid zijn om alsnog te overleven. En de overnemende partij kan voor een lage prijs een waardevolle toevoeging op de eigen bedrijfsactiviteiten in huis halen.’

Strategische veranderingen bij opdrachtgevers

Een andere door PwC gesignaleerde trend is dat de bouw steeds meer te maken krijgt met ingrijpende strategische veranderingen bij de belangrijkste opdrachtgevers: projectontwikkelaars, gemeenten, corporaties, Rijkswaterstaat en institutionele beleggers.

Zo verschuift de focus bij projectontwikkelaars van nieuwbouw naar vernieuwbouw en renovatie. Gemeenten zullen zich als actieve participant van de bouwmarkt terugtrekken en als regisseur gaan optreden. Corporaties moeten reorganiseren en terug naar de kernactiviteiten. Rijkswaterstaat zal gaan aanbesteden op basis van integrale contracten en minder uitgewerkte specificaties. En beleggers zoeken hun rendement vaker in het buitenland.

Verstraete: ‘Deze  strategische veranderingen vragen van bouwers andere competenties,  meer flexibiliteit, het toevoegen van financieringsarrangementen en het nemen lange termijn verantwoordelijkheden.’

Duurzaam bouwen

Grote kansen liggen er voor aannemers in het duurzaam bouwen en maatschappelijk verantwoord ondernemen. De bouw is al jaren actief op deze gebieden, maar er ligt nog heel wat terrein braak om te ontginnen. ‘Duurzame bouw is allang niet meer ‘nice to have’, maar een randvoorwaarde voor een succesvolle bedrijfsstrategie’, meent Franzen. Daarvoor is nodig dat duurzaam denken en handelen doordringen tot in het DNA van de organisatie, weet hij uit ervaring.

‘Een ondernemer die duurzaamheid in zijn bedrijf wil verankeren, moet leiderschap tonen, denkpatronen en attitudes in alle lagen van de organisatie aanpakken, samenwerking zoeken met andere partijen, innovatief denken en handelen, en vooral niet bang zijn voor veranderingen en experimenten. Dat rendeert: een duurzame bedrijfsvoering stimuleert risico- en kostenmijdend gedrag en levert een blijvende verbetering van operationele processen op.’

PwC en Rabobank komen tot vergelijkbare conclusies in een gezamenlijk onderzoek naar de kansen van duurzaamheid in de dagelijkse praktijk van de bouw.

De economische recessie veroorzaakt de nodige problemen, maar kan ook reden zijn het roer fundamenteel om te gooien. Daar is Verstraete vast van overtuigd. ‘Juist een zware crisis, zoals we nu meemaken, schept mogelijkheden voor veranderingen en innovaties. Onzekerheid verlamt en maakt besluiteloos. Doortastendheid leidt uiteindelijk tot de zo dringend gewenste betere resultaten.’

Krachtig kabinet

Diezelfde aansporing doet hij aan de politiek. ‘In de aanloop naar de verkiezingen hebben we veel mooie beloftes gehoord. Nu maar hopen dat de politici al die toezeggingen waarmaken en snel een krachtig kabinet vormen dat van aanpakken weet en die zorgt dat de woning- en bouwmarkt weer op gang komt. Dat kan de katalysator vormen bredere economische groei en een broodnodig herstel van het consumentenvertrouwen.’

Download de Bouw Performance meting via de link aan de rechterkant van deze tekst.