Nieuwe boekhoudregels raken pensioenfondsen

Dat stelt PwC-partner Mischa Borst. 
De International Accounting Standards Board (IASB) wil de wijze waarop beursfondsen pensioen verantwoorden in de jaarrekening op cruciale punten wijzigen. Vanaf 2013, wanneer de nieuwe richtlijn IAS 19 van kracht wordt, moeten alle mutaties in de pensioenverplichtingen en -beleggingen worden erkend in het jaar waarin deze ontstaan. Tot nu toe hebben ondernemingen nog de mogelijkheid om onverwachte winsten of verliezen uit te smeren over komende jaren.
Daarnaast kunnen ondernemingen niet langer zelf hun verwachte beleggingsopbrengst bepalen, maar moeten ze rekenen met een lager voorgeschreven rendement, gelijk aan de rente waarmee de pensioenverplichting wordt vastgesteld. Door de nieuwe boekhoudregels wordt de volatiliteit van de pensioenpositie direct zichtbaar op de balans van een onderneming. Dit heeft niet alleen directe gevolgen voor het eigen vermogen, maar ook voor de kredietbeoordeling, de dividenduitkering en de aandelenkoers.

Gevolgen in Nederland groter

De nieuwe boekhoudstandaard heeft grote gevolgen voor Nederlandse beursfondsen omdat deze, in tegenstelling tot wat in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk gebruikelijk is, nog veel gebruik maken van de mogelijkheid om de erkenning van onverwachte resultaten uit te stellen (de ‘Corridor-methode’).
De tweede oorzaak is dat ons arbeidsgebonden pensioen (de zogenoemde tweede pijler) groter is dan in omringende landen. Daardoor wegen pensioenrisico’s zwaarder bij Nederlandse ondernemingen.

Verlaging eigen vermogen en stijging kosten

Recent onderzoek van PwC toont aan dat het eigen vermogen van de 25 AEX-ondernemingen eenmalig met ongeveer 16 mrd euro moet worden verlaagd als de nieuwe regels al vanaf eind 2010 van toepassing zouden zijn. Bovendien zullen jaarlijkse wijzigingen in de pensioenverplichtingen en -beleggingen direct leiden tot fluctuaties in het eigen vermogen. Dit kan oplopen tot enkele tientallen miljarden euro per jaar. Daarnaast verhoogt de aanpassing van de verwachte beleggingsopbrengst de pensioenkosten van de gezamenlijke AEX-ondernemingen met circa 1 mrd euro per jaar.

Risico's beperken

Een aantal Nederlandse beursfondsen heeft zijn aandeel in de risico’s van pensioenregelingen reeds beperkt. Hetzij door aanpassing van financieringsafspraken, hetzij door (gedeeltelijke) overdracht van risico’s naar verzekeraar of werknemers. 'Maar of zij de volledige flexibiliteit van het pensioenstelsel al hebben gebruikt om hun concurrentiepositie te optimaliseren, is zeer de vraag', stelt Mischa Borst.
Hij noemt dat in een artikel in het Financieele Dagblad 'een gemiste kans'. Borst: 'Met of zonder de kaders van een nieuw pensioenakkoord, biedt ons pensioenstelsel immers volop mogelijkheden om enerzijds werknemers een goed pensioen te bieden en anderzijds de concurrentiepositie te verbeteren. Voorbeelden zijn tussenfondsoplossingen, herverzekeringsconstructies voor specifieke risico’s, waardeoverdrachtstimulatie en vergroting van informele invloed op het beleggingsbeleid.'
Beursfondsen moeten volgens hem snel het voortouw nemen door samen met hun werknemers en pensioenfonds dergelijke oplossingen te onderzoeken. 'Dit vraagt wel wat meer creativiteit van de pensioensector dan we tot nu toe zien.'