Nieuwe IFRS-regels beïnvloeden meer dan de boekhouding

Dat zeggen de vakspecialisten Pieter Veuger en Alexander Spek van PwC.
Een van die grote wijzigingen binnen deze boekhoudstandaard is de voorgestelde opheffing van het onderscheid tussen de operationele en financiële lease. Nu is het nog zo dat alleen financiële leases, waarbij de ondernemer het economisch eigendom en de risico’s draagt, als activa op de balans staan. Operationele leases blijven buiten de balans en zijn alleen terug te vinden als kostenpost in de resultatenrekening. Volgens het voorstel van de IASB wordt dit onderscheid opgeheven en komen alle leases op de balans. De schuldenpositie van bedrijven kan daardoor dramatisch veranderen, stellen Veuger en Spek, ook al verandert er in bedrijfseconomisch opzicht niets.

Uitleg.

Tegelijkertijd blijkt uit de leaseverplichting-van-de-toekomst dat nieuwe regels effect hebben op zaken die niet betrekking hebben de cijfermatige verwerking van de resultaten. Pieter Veuger en Alexander Spek wijzen op de uitvoering van de regels. Veel ondernemingen hebben hun contracten niet op één plek verzameld en moeten in de toekomst centraal inzicht hebben om aan de verplichtingen te voldoen.
En er zijn meer effecten: bij leasecontracten voor auto’s komt alleen de waarde van de auto op de balans. Dat betekent dat de lessors, veel meer dan nu het geval is, transparant moeten maken wat de waarde is van de voertuigen en wat onder servicekosten valt.
En wat te denken van het effect op de EBITA van ondernemingen. Alexander Spek: ‘In veel gevallen stijgt de EBITA, omdat de huurkosten daaruit verdwijnen. Veel variabele beloningen zijn juist daaraan gekoppeld. Dat vergt dus aanpassingen omdat anders bonustargets wel heel gemakkelijk gehaald worden.’ Volgens Spek vergen de veranderingen ook veel uitleg, bijvoorbeeld naar analisten. ‘Begrijpen die in één keer dat je schuldpositie is veranderd door nieuwe regels?’

Slinger naar kostprijs

De IASB ‘sleutelt’, mede onder invloed van talloze commentaarbrieven, aan nog meer zaken, waaronder aan de nieuwe regels voor de waardering van financiële instrumenten (IFRS 9). Hierbij draait het steeds om de vraag of posities als kredietportefeuilles tegen fair value (marktwaarde) of kostprijs gewaardeerd moeten worden. De discussie over fair value accounting is de afgelopen jaren in felle termen gevoerd. Volgens critici heeft dit principe tijdens de kredietcrisis geleid tot het (onterecht) uithollen van vermogen en resultaat van financiële instellingen, waarna dit op de kapitaalmarkt een (onterechte) vervolgreactie teweeg bracht.
Terwijl eerdere ontwerpen van IFRS nog strikt vasthielden aan het fair valueprincipe, lijkt de slinger juist nu weer te bewegen naar kostprijs, aldus de PwC-specialisten. Kredietportefeuilles waarin niet gehandeld wordt en die geen aandelen zijn, mogen in de toekomst tegen kostprijs gewaardeerd worden. Dan gaat het bijvoorbeeld om liquidity portfolio’s die niet worden aangehouden vanuit een handelspositie maar om de cashflow die zij (kunnen) genereren in tijden van liquiditeitsbehoefte.

Complex besluitvormingsproces

De besluitvorming rond IFRS, dat sinds 2005 verplicht is voor beursgenoteerde ondernemingen in Europa, is complex. Grote economieën zoals Japan, Canada en Brazilië zijn inmiddels ook op deze boekhoudstandaard overgegaan. De VS werken nog met US GAAP. De bedoeling is US GAAP en IFRS te harmoniseren tot een mondiale boekhoudsysteem. In het kader van deze convergentieagenda werken de IASB en zijn Amerikaanse evenknie FASB gezamenlijke aan de nieuwe standaarden. Dat leidt soms tot moeizame onderhandelingen tussen de rule-based Amerikanen en het meer principle-based Europa. Alexander Spek: ‘IFRS lijkt ingewikkeld, maar US GAAP is nog veel gedetailleerder en meer prescriptive,Voor de VS is het een enorme stap om over te gaan naar IFRS.’
De VS besluiten dit jaar definitief of ze hun US GAAP helemaal laten opgaan in IFRS. Maar hoe dat besluit ook uitvalt, de IASB en de FASB blijven nieuwe standaarden op elkaar afstemmen.
De IASB in Londen heeft in consultatierondes gevraagd hoe belanghebbenden de nieuwe regels het liefst ingevoerd willen zien: gefaseerd of – met een big bang – in één keer. Volgens de PwC-specialisten tekent zich een duidelijke voorkeur af voor het big bang-scenario. Dat zou betekenen  dat de jaarverslagen van beursgenoteerde bedrijven over 2015 opgesteld moeten worden volgens de nieuwe boekhoudstandaarden met 2014 als vergelijkingsjaar.